Hệ điều hành Debian là gì? Tại sao nên chọn Debian 8?
Debian là một hệ điều hành máy tính phổ biến và có sẵn, sử dụng Linux kernel và các thành phần chương trình khác thu được từ dự án GNU. Debian có thể được tải xuống qua Internet hoặc trên CD với một khoản phí nhỏ. CùngBizfly Cloud tìm hiểu chi tiết những thông tin về Debian và tại sao nên chọn Debian 8 ngay tại bài viết này nhé.
Hệ điều hành Debian là gì?
Hệ điều hành Debian (hay Debian GNU/Linux) là một hệ điều hành máy tính miễn phí, mã nguồn mở, nổi tiếng với độ ổn định cao, bảo mật vượt trội và tính linh hoạt. Được phát triển bởi cộng đồng tình nguyện viên từ năm 1993, Debian sử dụng nhân Linux và các thành phần từ dự án GNU, là nền tảng cho nhiều bản phân phối nổi tiếng khác như Ubuntu hay Linux Mint
Debian hỗ trợ hơn 3.950 ứng dụng miễn phí và hoàn toàn có thể tải xuống. Debian không sở hữu một số ứng dụng phổ biến và nổi tiếng như Microsoft Word và Excel, thay vào đó là các ứng dụng WordPerfect của Corel và các desktop applications tương tự. Debian là một trong những dự án phần mềm tự do đầu tiên được bắt đầu vào năm 1993 bởi Ian Murdock. Debian được phát âm là deb-EE-uhn vì nó có nguồn gốc từ tên của Ian Murdock và vợ của anh, Debra.
Đặc điểm của Debian
Hiện tại có rất nhiều hệ điều hành Linux được xây dựng dựa trên Debian GNU/Linux như Ubuntu, Linux Mint, Knoppix, MEPIS, DreamLinux, Damn Small Linux...
Debian nổi tiếng với hệ thống quản lý gói (cụ thể là APT, công cụ quản lý gói cao cấp, Advanced Packaging Tool), chính sách nghiêm ngặt đối với chất lượng các gói và bản phát hành, cũng như tiến trình phát triển và kiểm tra mở. Cách thức làm việc này đã giúp cho việc nâng cấp giữa các bản phát hành và việc cài đặt hay gỡ bỏ các gói phần mềm được dễ dàng hơn.
Các phiên bản của hệ điều hành Debian
Debian không chỉ có 1 bản duy nhất mà được chia theo từng mức độ ổn định cũng như tốc độ cập nhật. Nhờ đó mà người dùng có thể chọn được phiên bản phù hợp với nhu cầu của mình.
Debian Stable
Debian Stable là lựa chọn thiên về độ tin cậy. Đây là bản được ưu tiên cho những hệ thống cần hoạt động ổn định như máy chủ doanh nghiệp, dịch vụ web, hoặc các hệ thống quan trọng nơi “giảm rủi ro” quan trọng hơn “có phần mềm mới nhất”.
Với Debian Stable, bạn sẽ không thường xuyên nhận các phiên bản phần mềm mới ngay khi vừa ra. Thay vào đó, hệ thống chủ yếu nhận các bản vá bảo mật và sửa lỗi nhỏ, nhằm giữ cho mọi thứ chạy mượt mà và hạn chế gián đoạn do phần mềm thay đổi bất ngờ.
Debian Testing
Debian Testing nằm ở giữa Stable và Unstable, tức là kiểu “đủ ổn” nhưng vẫn sở hữu cơ hội cập nhật những thứ mới hơn.
Phiên bản này được cập nhật định kỳ và có quá trình kiểm tra trước khi đưa vào trạng thái ổn định hơn. Vì vậy, nhiều người chọn Testing khi muốn cân bằng giữa độ ổn định và việc được dùng các phiên bản phần mềm tương đối mới, để thử nghiệm hoặc theo kịp các tính năng mới trên Linux.
Debian Unstable
Debian Unstable (hay còn gọi là “Sid”) là bản cập nhật liên tục các gói phần mềm mới nhất. Nếu bạn là người thích trải nghiệm sớm, phát triển phần mềm hoặc muốn dùng công nghệ mới càng sớm càng tốt thì Unstable là hướng phù hợp.
Tuy nhiên, vì chưa qua quá trình kiểm thử kỹ càng như Stable, Unstable có thể gặp lỗi vặt hoặc xung đột giữa các phần mềm. Điểm đổi lại là trải nghiệm “cập nhật thường xuyên”, phù hợp với người dùng có hiểu biết kỹ thuật để xử lý khi hệ thống phát sinh vấn đề.
Ưu và nhược điểm nổi bật của hệ điều hành Debian
Ưu điểm
Ưu điểm lớn nhất của Debian chính là độ ổn định và bảo mật cao. Xuất phát từ quá trình kiểm thử kỹ lưỡng trước khi phát hành các phiên bản chính, giúp giảm thiểu rủi ro về lỗi hệ thống hay các lỗ hổng bảo mật. Ngoài ra, cộng đồng Debian rất tích cực, luôn sẵn sàng hỗ trợ người dùng mới và cập nhật các phần mềm mới nhanh chóng.
Debian còn có kho phần mềm khổng lồ, dễ dàng tùy chỉnh, phù hợp cho nhiều mục đích từ cá nhân đến doanh nghiệp. Nhờ hoạt động mượt mà, ít tiêu tốn tài nguyên, nên nó phù hợp cho cả các thiết bị cũ hoặc hệ thống yêu cầu hiệu suất cao.
Nhược điểm
Bên cạnh những ưu điểm, Debian cũng tồn tại một số hạn chế đáng chú ý. Debian không phải lựa chọn dễ tiếp cận với người mới. Giao diện mặc định khá đơn giản và quá trình cài đặt ban đầu đôi khi cần làm thủ công nhiều bước.
Một điểm nữa là Debian không cập nhật phần mềm quá nhanh. Với người cần dùng công nghệ mới ngay, điều này có thể gây chút bất tiện.
Hệ điều hành Debian thường được sử dụng trong những lĩnh vực nào? Debian cho máy chủ (Server)
Debian là lựa chọn khá phổ biến cho các hệ thống máy chủ. Nhiều doanh nghiệp và tổ chức lớn dùng Debian để chạy các dịch vụ như web server, database server, mail server hoặc các nền tảng cloud. Điểm mạnh của Debian là phần mềm mã nguồn mở, dễ cấu hình và có thể tinh chỉnh để phù hợp với từng nhu cầu vận hành.
Ngoài ra, Debian hỗ trợ tốt nhiều công nghệ máy chủ thường gặp như Apache, Nginx, MySQL, PostgreSQL và Docker, giúp hệ thống linh hoạt và dễ quản lý. Với tính ổn định cao, Debian cũng thường giảm được thời gian phải can thiệp, từ đó hạn chế chi phí bảo trì.
Debian trong môi trường Cloud / VPS
Trong môi trường điện toán đám mây và VPS, Debian cũng được dùng rộng rãi vì dễ triển khai và tương đối ổn định. Người quản trị có thể dùng Debian để xây dựng các máy ảo, triển khai dịch vụ cho khách hàng hoặc chạy các nền tảng cần tài nguyên linh hoạt.
Debian còn tích hợp thuận tiện với các công cụ tự động hóa và quản trị hệ thống theo hướng DevOps như Ansible, Puppet hoặc Chef. Nhờ đó, việc cài đặt, nâng cấp và bảo trì hệ thống trên quy mô lớn trở nên nhanh và ít rủi ro hơn.
Debian cho lập trình và phát triển phần mềm
Với kho phần mềm phong phú và khả năng tùy biến, Debian phù hợp cho người làm phần mềm và lập trình viên. Thông thường, bạn có thể cài đặt nhanh các công cụ, thư viện và framework cần thiết để phát triển ứng dụng.
Debian cũng hỗ trợ tốt nhiều ngôn ngữ lập trình như Python, C++, Java, Ruby… và có thể dùng cùng nhiều công cụ phát triển phổ biến như Visual Studio Code, Eclipse hay IntelliJ, giúp môi trường làm việc linh hoạt.
Debian trong nghiên cứu khoa học
Trong nghiên cứu khoa học, Debian được nhiều người chọn nhờ mức độ ổn định và khả năng vận hành lâu dài. Các hệ thống phục vụ phân tích dữ liệu, mô phỏng và tính toán lớn thường chạy ổn định trên Debian.
Đặc biệt, Debian hỗ trợ tốt cho các phần mềm và công cụ thường dùng trong nghiên cứu như R, Python và nhiều phần mềm mã nguồn mở khác. Cộng đồng Debian cũng thường xuyên cập nhật các gói phần mềm, giúp người nghiên cứu dễ tiếp cận các công nghệ mới.
Debian cho các hệ thống cần độ ổn định cao
Với những hệ thống yêu cầu vận hành liên tục và hạn chế rủi ro lỗi, Debian cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc. Ví dụ như thiết bị y tế, hệ thống điều khiển trong giao thông, hoặc các hệ thống tự động trong công nghiệp.
Nhờ tính tin cậy, Debian giúp giảm khả năng xảy ra sự cố kỹ thuật và hỗ trợ duy trì hoạt động ổn định theo thời gian.
Có gì mới ở Debian 8?
Debian 8, có biệt danh là "Jessie" - tên của nhân vật cowgirl trong series phim hoạt hình Toy Story 2 và 3. Bản phát hành đã được phát triển trong Testing channel một thời gian dài, Debian Linux bao gồm ba nhánh phát triển chính: Stable, Testing, và Unstable.
Jessie được ra mắt cùng với hệ thống khởi tạo mặc định mới, systemd. Hệ thống khởi tạo systemd cung cấp nhiều đặc tính khá thú vị như:
- Thời gian khởi động nhanh hơn.
- Cgroups cho các dịch vụ.
- Khả năng phân tích các bộ phận của các dịch vụ.
- Hệ thống khởi động sysvinit có sẵn cũng vẫn khả dụng trên Jessie.
Việc hỗ trợ UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) đã giới thiệu trong Wheezy cũng được cải thiện đáng kể trong Jessie như sau:
- Khắc phục nhiều lỗi firmware.
- Hỗ trợ cho UEFI trên hệ thống 32-bit, và hỗ trợ cho nhân 64-bit với firmware 32-bit UEFI (sau này sẽ chỉ được bao gồm trên đĩa cài đặt đa phương tiện đa kiến trúc amd64/i386).
Kể từ lần phát hành trước, các thành viên của dự án Debian đã tiến hành tăng cường các dịch vụ hỗ trợ. Một trong số nỗ lực đó là làm sao để duyệt mọi mã nguồn được xuất xưởng bởi Debian sẵn sàng tại sources.debian.net. Dĩ nhiên, với việc sở hữu hơn 20.000 gói nguồn, đôi khi bạn sẽ hơi nản chí khi cần tìm gói nào phù hợp với mong muốn. Do vậy, Debian đã phát triển phần "Tìm kiếm mã nguồn Debian" tại codesearch.debian.net.
Bản phát hành này bao gồm nhiều cập nhật:
- Apache 2.4.10
- Asterisk 11.13.1
- GIMP 2.8.14
- Phiên bản đã cập nhật của môi trường máy tính để bàn GNOME 3.14
- GNU Compiler Collection 4.9.2
- Icedove 31.6.0 (phiên bản không thể chọc thủng của Mozilla Thunderbird)
- Iceweasel 31.6.0esr (phiên bản không thể chọc thủng của Mozilla Firefox)
- KDE Plasma Workspaces và KDE Applications 4.14.2
- LibreOffice 4.3.3
- Linux 3.16.7-ckt9
- MariaDB 10.0.16 và MySQL 5.5.42
- Nagios 3.5.1
- OpenJDK 7u75
- Perl 5.20.2
- PHP 5.6.7
- PostgreSQL 9.4.1
- Python 2.7.9 và 3.4.2
- Samba 4.1.17
- Tomcat 7.0.56 và 8.0.14
- Xen Hypervisor 4.4.1
- Môi trường máy tính để bàn Xfce 4.10
- Hơn 43,000 gói phần mềm được biên dịch từ 20,100 gói nguồn.
Với việc bao gồm rất nhiều gói phần mềm, Debian một lần nữa được phát triển đúng với mục đích của mình: trở thành hệ điều hành toàn cầu. Debian thích hợp cho tất cả: từ máy tính để bàn đến máy tính xách xách tay; từ máy chủ phát triển đến hệ thống cụm máy tính; máy chủ cơ sở dữ liệu, web, lưu trữ dữ liệu... Bên cạnh đó còn có các tính năng được bổ sung như: tự động quá trình cài đặt, kiểm tra nâng cấp gói trong kho của Debian, để chắc chắn rằng Jessie luôn hoàn thành nhiệm vụ như kỳ vọng để người dùng có thể sở hữu một bản phát hành Debian thật ổn định.
Bạn có thể cài đặt Debian trên các tất cả các hệ thống cầm tay đến siêu máy tính. Có tổng cộng 10 kiến trúc đã được hỗ trợ: 32-bit PC/ Intel IA-32 (i386), 64-bit PC/ Intel EM64T/ x86-64 (amd64), Motorola/IBM PowerPC (powerpc cho phần cứng cũ hơn và ppc64el cho kiểu 64-bit (little-endian) mới), MIPS (mips (big-endian) và mipsel (little-endian)), IBM S/390 (64-bit s390x), và cho ARM, armel và armhf cho phần cứng 32-bit cũ và mới, cộng thêm arm64 cho kiến trúc AArch64 64-bit mới.
>>> Tham khảo thêm: Hướng dẫn cài đặt chương trình DELL OMSA trên Ubuntu/ Debian
Tại sao nên sử dụng Debian?
Một trình cài đặt toàn diện
Debian sở hữu một trình cài đặt toàn diện nhất. Debian Installer cho phép bạn chọn hầu hết mọi tùy chọn cài đặt và quá trình này thường mất vài giờ. Nếu thời gian không dư dả, bạn có thể sử dụng cài đặt rút gọn.
Nếu bạn gặp khó khăn khi chạy Debian trên phần cứng, hãy sử dụng phiên bản nâng cao của Debian Installer để giải quyết vấn đề này.
Sự lựa chọn mức độ tự do
Debian được cài đặt hoàn toàn miễn phí. Tuy nhiên, nếu bạn chọn proprietary software, hãy thêm contrib non-free vào cuối mỗi dòng của /etc/apt/sources.list, sau đó chạy apt-get update. Phần contrib chứa phần mềm miễn phí yêu cầu chạy non-free software, trong khi phần non-free section chứa proprietary software.
Nhiều kiến trúc phần cứng
Mỗi bản phát hành Debian chính thức hỗ trợ khá nhiều kiến trúc phần cứng, từ amd64 (64 bit Intel) đến arm64 và PowerPC. Nhiều bản phân phối, bao gồm cả Linux Mint, chỉ hỗ trợ các chip Intel 32 và 64 bit. Những bản khác, như Fedora, đã bỏ hỗ trợ cho nhiều kiến trúc mà Debian vẫn hỗ trợ, chẳng hạn như SPARC.
Chuyển đổi dễ dàng giữa các công nghệ
Các công nghệ mới như Systemd thường gây ra vấn đề khi nâng cấp lên bản phát hành mới. Tuy nhiên, Debian đã tạo ra các gói khiến cho việc chuyển đổi trở nên mượt mà giống như một nâng cấp thông thường.
Số lượng gói cài đặt lớn nhất
Có lẽ không ai đếm chính xác, nhưng Debian sở hữu hơn 40.000 gói, con số này lớn hơn bất kỳ một bản phân phối nào khác. Debian và các phái sinh của nó ngày nay phổ biến đến mức nếu một dự án cần tạo các gói, chúng có thể thực hiện theo định dạng .deb.
Sự cân bằng giữa Cutting Edge và Stability
Ba môi trường chính của Debian là Stable, Testing, and Unstable. Các môi trường này nhằm mục đích tạo ra một bản phát hành mới.
Kết hợp ba môi trường này có thể gây ra nhiều vấn đề, đặc biệt nếu bạn mượn core packages từ Testing và Unstable. Tuy nhiên, theo một cách nhìn khác, tính khả dụng của chúng cho phép bạn chọn các ưu tiên của riêng mình. Nếu bạn đề cao độ tin cậy hãy ở lại với Stable. Nếu bạn muốn sở hữu phần mềm mới nhất, hãy kích hoạt Testing và Unstable.
Tính ổn định và bảo mật
Tất cả các bản phân phối đều có guidelines cho các packages, nhưng Debian Policy Manual là toàn diện nhất. Tài liệu hướng dẫn này chi tiết mọi khía cạnh của một package. Do đó Debian Stable gần như chắc chắn là phiên bản đáng tin cậy nhất của Linux. Ngay cả Unstable cũng khá ổn định, không hề thua kém các bản phân phối khác, mặc dù đôi khi vẫn có một vài sự cố hy hữu xảy ra.
So sánh hệ điều hành Debian và Ubuntu
Chu kỳ phát hành
Debian thường phát hành khá chậm. Mỗi bản chính thường xuất hiện sau khoảng 2-3 năm, nên người dùng ít phải chạy theo nâng cấp liên tục.
Ngược lại, Ubuntu có nhịp ra mắt đều đặn hơn: khoảng =6 tháng lại có một phiên bản cập nhật. Nhờ vậy, bạn có cơ hội tiếp cận công nghệ mới sớm hơn.
Debian phù hợp cho những ai ưu tiên sự ổn định lâu dài, còn Ubuntu thích hợp cho những ai muốn trải nghiệm công nghệ mới được cập nhật liên tục.
Độ ổn định
Debian được xem là khá “cứng cáp” về độ ổn định. Các bản phát hành thường được kiểm tra kỹ trước khi đưa ra.
Ubuntu vẫn dựa trên Debian nhưng cách ưu tiên có phần khác: Ubuntu thường tập trung cập nhật các phần mềm mới hơn. Nếu bạn cài đặt và dùng không đúng cách (hoặc không quản lý cập nhật tốt), vẫn có thể gặp rủi ro về tính ổn định.
Vì thế:
- Debian hợp cho hệ thống quan trọng, cần hoạt động ổn định lâu dài.
- Ubuntu hợp hơn cho môi trường phát triển, thử nghiệm và người dùng phổ thông.
Mức độ thân thiện với người dùng
Ubuntu ghi điểm nhờ giao diện đồ họa trực quan, dễ dùng nên phù hợp với những người mới làm quen với Linux. Debian có thể yêu cầu bạn hiểu rõ hơn về cài đặt, cấu hình cũng như vận hành. Nhất là khi bạn muốn tự tối ưu cũng như dựng hệ thống theo ý muốn của mình.
Kho phần mềm
Cả Debian và Ubuntu đều truy cập vào kho phần mềm rộng lớn dựa trên hệ thống quản lý APT. Ubuntu cung cấp các gói phần mềm mới hơn, phù hợp cho các ứng dụng đòi hỏi công nghệ mới nhất. Debian thì lại ưu tiên các phần mềm đã qua kiểm thử, đảm bảo độ tin cậy, nên có thể chậm trễ hơn trong việc cập nhật các phần mềm mới nhất.
Hiệu suất
Về hiệu suất, cả hai hệ điều hành đều có khả năng hoạt động tốt trên phần cứng hiện đại.
Debian thường nhẹ hơn về mặt giao diện và tiêu thụ tài nguyên, phù hợp cho các thiết bị cũ hoặc hệ thống yêu cầu tối ưu tối đa. Ngược lại thì Ubuntu đi kèm với giao diện đồ họa hiện đại, đôi khi tiêu tốn nhiều tài nguyên hơn nhưng mang lại trải nghiệm thân thiện và trực quan hơn cho người dùng mới.
Mục đích sử dụng
Debian: phù hợp với máy chủ, hệ thống yêu cầu ổn định/bảo mật cao, hoặc môi trường như nhúng, nghiên cứu.
Ubuntu: hợp cho desktop, lập trình/phát triển, giáo dục và cả môi trường đám mây nhờ dễ dùng và có bản cập nhật thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp về hệ điều hành Debian
Debian có miễn phí không?
Hoàn toàn miễn phí. Debian được xây dựng theo hướng phần mềm tự do và mã nguồn mở nên bạn có thể dễ dàng tải về, cài đặt và sử dụng mà không phải trả bất kỳ khoản chi phí nào.
Ngoài ra, người dùng có thể tự do chỉnh sửa theo nhu cầu, phân phối lại một cách thoải mái.
Debian có hỗ trợ tiếng Việt không?
Có, Debian hỗ trợ tiếng Việt khá tốt nhờ các gói ngôn ngữ, bộ gõ và nhiều tùy chọn để bạn cấu hình giao diện phù hợp. Chỉ cần cài thêm các gói hỗ trợ ngôn ngữ và thiết lập bàn phím là bạn có thể dùng tiếng Việt bình thường, thuận tiện.
Tuy vậy, nếu so với các hệ điều hành thương mại thì việc cài đặt/tuỳ chỉnh tiếng Việt đôi lúc có thể cần bạn làm một vài thao tác và có chút hiểu biết kỹ thuật ban đầu. Điểm cộng là cộng đồng Debian có nhiều hướng dẫn chi tiết, nên bạn vẫn làm được dễ dàng nếu làm theo từng bước.
Người mới có nên sử dụng Debian không?
Nếu bạn mới bắt đầu với Linux thì Debian có thể hơi “khó chịu” hơn một chút ở giai đoạn đầu, vì cách cấu hình và một số bước thực hiện thường chi tiết hơn so với Windows hay một số bản phân phối hướng đến người dùng phổ thông như Ubuntu.
Tuy nhiên, nếu bạn thích học hỏi, muốn hiểu sâu hơn về hệ thống và rèn kỹ năng quản trị thì Debian lại là lựa chọn rất đáng cân nhắc. Nó nổi tiếng về độ ổn định và mức độ bảo mật tốt.
Debian có cập nhật thường xuyên không?
Debian có chu kỳ cập nhật cho từng phiên bản. Các phiên bản chính thường ra mắt mỗi 2 - 3 năm, trong khi các bản cập nhật bảo mật và vá lỗi nhỏ diễn ra liên tục để đảm bảo hệ thống luôn an toàn và ổn định.
Tổng kết
Nhìn chung, Debian phù hợp với những ai cần một hệ điều hành ổn định, ít lỗi và có thể kiểm soát sâu hệ thống. Tùy vào nhu cầu sử dụng bạn có thể chọn phiên bản phù hợp thay vì cố chạy theo bản mới nhất.
Nếu bạn sẵn sàng dành thời gian tìm hiểu từ đầu, Debian sẽ là một nền tảng rất đáng dùng cho cả hiện tại và về lâu dài.
