HIS thường được nhắc đến khi bệnh viện số hóa quy trình tiếp nhận, khám chữa bệnh và quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, HIS không chỉ là phần mềm đăng ký khám hay lưu hồ sơ điện tử. Đây là một hệ thống kết nối quy trình, dữ liệu, phần mềm, hạ tầng và người sử dụng.
HIS là gì?
HIS là viết tắt của Hospital Information System, tiếng Việt là Hệ thống thông tin bệnh viện. Bộ Y tế cũng giải thích HIS theo nghĩa này trong Thông tư 54/2017/TT-BYT.

Hệ thống thông tin bệnh viện (HIS) là nền tảng công nghệ giúp tích hợp và quản lý toàn diện
Trong bệnh viện, HIS thường hỗ trợ quản lý các hoạt động như tiếp nhận người bệnh, khám ngoại trú, điều trị nội trú, dược, viện phí và báo cáo. Phạm vi cụ thể tùy theo sản phẩm: có chức năng nằm trong HIS, có chức năng do hệ thống chuyên biệt đảm nhiệm và kết nối với HIS.
HIS cũng không chỉ là một phần mềm đơn lẻ. Hệ thống còn bao gồm dữ liệu, người dùng, quy trình và hạ tầng cần thiết để thông tin được ghi nhận, trao đổi và sử dụng trong bệnh viện.
Cần phân biệt Hospital Information System với cách dùng rộng hơn của cụm Health Information System. Cụm sau có thể chỉ hệ thống thông tin y tế ở phạm vi toàn ngành hoặc nhiều tổ chức, còn bài viết này dùng HIS theo nghĩa hệ thống thông tin bệnh viện.
HIS thường có những chức năng nào?
Các phân hệ của HIS có thể khác nhau giữa bệnh viện và nhà cung cấp. Để đánh giá đúng phạm vi, nên bắt đầu từ quy trình thực tế và xác định hệ thống hỗ trợ công việc nào ở từng bước.
Tiếp nhận và quản lý lượt khám
Phân hệ tiếp nhận giúp ghi nhận thông tin người bệnh, tạo lượt khám và điều phối quy trình ban đầu. Tùy cách triển khai, HIS có thể hỗ trợ:
- Đăng ký khám và tra cứu thông tin người bệnh.
- Quản lý lịch khám, hàng đợi và thứ tự tiếp nhận.
- Phân luồng đến khoa hoặc phòng khám phù hợp.
- Ghi nhận thông tin hành chính phục vụ những bước nghiệp vụ tiếp theo.
Quản lý khám chữa bệnh ngoại trú và nội trú
HIS hỗ trợ luân chuyển thông tin giữa các bước khám và điều trị. Với nội trú, hệ thống có thể bao gồm quy trình nhập viện, chuyển khoa, quản lý giường bệnh và hoàn tất thủ tục ra viện.
Phạm vi chức năng cần được đối chiếu với cách bệnh viện đang vận hành. Một quy trình đặc thù của từng chuyên khoa có thể cần cấu hình riêng hoặc kết nối với hệ thống chuyên dụng.
Quản lý chỉ định, kết quả và dược
Khi bác sĩ tạo chỉ định cận lâm sàng, dữ liệu có thể được chuyển sang hệ thống xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh. Kết quả sau đó được gửi lại theo cơ chế tích hợp giữa các hệ thống.
Một số chức năng thường liên quan đến nhóm nghiệp vụ này gồm:
- Quản lý chỉ định lâm sàng và cận lâm sàng.
- Tiếp nhận hoặc tra cứu kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh.
- Quản lý thuốc, vật tư tiêu hao và hoạt động nhà thuốc.
- Hỗ trợ theo dõi các bước xử lý theo quy trình của bệnh viện.
Quản lý viện phí và báo cáo
HIS có thể tổng hợp thông tin về dịch vụ, chi phí, thanh toán và dữ liệu phục vụ báo cáo theo phạm vi được cấu hình. Dữ liệu báo cáo chỉ có ý nghĩa khi các danh mục, cách nhập liệu và trách nhiệm cập nhật được thống nhất giữa các bộ phận.
Bộ tiêu chí ứng dụng CNTT tại cơ sở khám chữa bệnh ban hành cùng Thông tư 54/2017/TT-BYT từng liệt kê các chức năng như tiếp nhận, quản lý khám ngoại trú, dược, viện phí, điều trị nội trú, giường bệnh, báo cáo và hàng đợi trong nhóm HIS. Khi triển khai thực tế, bệnh viện cần đối chiếu các hướng dẫn đang áp dụng tại thời điểm thực hiện.
HIS khác gì với EMR, LIS, RIS/PACS và ERP?
Một bệnh viện thường cần nhiều hệ thống để xử lý các nghiệp vụ khác nhau. HIS có thể đóng vai trò kết nối các quy trình, trong khi những hệ thống chuyên biệt phụ trách sâu hơn một loại dữ liệu hoặc hoạt động.
| Hệ thống | Vai trò chính | Quan hệ thường gặp với HIS |
|---|---|---|
| HIS | Hỗ trợ quản lý quy trình và thông tin bệnh viện | Có thể quản lý các nghiệp vụ như tiếp nhận, khám chữa bệnh, viện phí và báo cáo |
| EMR | Bệnh án điện tử, lưu trữ thông tin lâm sàng của người bệnh | Có thể tích hợp với HIS hoặc được triển khai thành hệ thống riêng |
| LIS | Quản lý quy trình xét nghiệm và kết quả xét nghiệm | Có thể nhận chỉ định và gửi kết quả với HIS |
| RIS/PACS | RIS quản lý quy trình chẩn đoán hình ảnh; PACS lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa | Kết nối để trao đổi thông tin chỉ định, người bệnh và kết quả |
| ERP | Quản lý các nghiệp vụ quản trị như tài chính, mua sắm, nhân sự hoặc tài sản | Có thể trao đổi dữ liệu với HIS ở các nghiệp vụ liên quan |
Bộ Y tế giải thích riêng các thuật ngữ HIS, EMR, LIS, RIS và PACS; các hệ thống này có liên quan nhưng không đồng nghĩa với nhau. Ranh giới sản phẩm có thể khác theo nhà cung cấp, vì vậy bệnh viện nên hỏi rõ chức năng nào thuộc HIS, chức năng nào cần hệ thống khác và dữ liệu được trao đổi ra sao.
HIS có thể vận hành trong một quy trình khám như thế nào?

Quy trình tiếp nhận người bệnh
Một luồng khám ngoại trú giúp hình dung cách HIS phối hợp các bước nghiệp vụ. Quy trình cụ thể còn phụ thuộc vào mô hình khám chữa bệnh và các hệ thống đang được bệnh viện sử dụng.
- Tiếp nhận: nhân viên đăng ký thông tin hoặc tra cứu hồ sơ người bệnh, sau đó tạo lượt khám.
- Phân luồng: người bệnh được điều phối đến khoa, phòng hoặc lượt khám phù hợp theo quy trình.
- Khám và chỉ định: bác sĩ ghi nhận thông tin khám, tạo chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh nếu cần.
- Trả kết quả: LIS hoặc RIS/PACS xử lý nghiệp vụ tương ứng và trao đổi kết quả với các hệ thống liên quan.
- Hoàn tất dịch vụ: hệ thống hỗ trợ tổng hợp dịch vụ, chi phí và thanh toán theo cấu hình.
- Lưu trữ và báo cáo: dữ liệu được lưu theo thiết kế, phục vụ tra cứu nghiệp vụ và tổng hợp báo cáo.
Quy trình sẽ không tự động liền mạch chỉ vì bệnh viện có HIS. Chất lượng dữ liệu, cách cấu hình, khả năng tích hợp và hướng dẫn người dùng đều ảnh hưởng đến việc thông tin có được chuyển đúng giữa các bước hay không.
Tiêu chí cần xem xét khi lựa chọn HIS
Việc lựa chọn HIS nên có sự tham gia của người dùng nghiệp vụ, bộ phận CNTT, quản lý và các bên phụ trách dữ liệu. Các câu hỏi dưới đây giúp bệnh viện đánh giá hệ thống theo nhu cầu vận hành thay vì chỉ so sánh số lượng tính năng.

Khi lựa chọn Hệ thống thông tin bệnh viện (HIS), các cơ sở y tế cần xem xét các tiêu chí cốt lõi sau
Phần mềm có phù hợp với quy trình thực tế?
Trước khi xem bản demo, hãy lập bản đồ các quy trình như tiếp nhận, khám ngoại trú, điều trị nội trú, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, dược và thanh toán. Với mỗi bước, cần xác định ai nhập dữ liệu, ai duyệt, ai tiếp nhận thông tin và những trường hợp ngoại lệ được xử lý thế nào.
Các hệ thống có trao đổi dữ liệu được không?
Làm rõ HIS cần kết nối với EMR, LIS, RIS/PACS, thiết bị y tế, bảo hiểm, cổng thanh toán hoặc ứng dụng đặt lịch như thế nào. HL7 FHIR là một trong những tiêu chuẩn hỗ trợ trao đổi thông tin y tế điện tử; khi đánh giá giải pháp, cần kiểm tra khả năng tích hợp thực tế và cấu trúc dữ liệu thay vì chỉ dựa vào tuyên bố “có kết nối”.
Một số câu hỏi nên đặt ra:
- Dữ liệu nào được gửi và nhận giữa các hệ thống?
- Có nhật ký trao đổi để kiểm tra lỗi đồng bộ không?
- Điều gì xảy ra khi một hệ thống tạm thời mất kết nối?
- Bệnh viện có thể xuất dữ liệu ở định dạng sử dụng được nếu đổi nhà cung cấp không?
Phân quyền, bảo mật và sao lưu được tổ chức ra sao?
Bệnh viện nên làm rõ quyền truy cập theo vai trò, nhật ký hoạt động, biện pháp bảo vệ dữ liệu, quy trình xử lý sự cố và kế hoạch sao lưu, khôi phục. Cũng cần xác định ai chịu trách nhiệm với từng lớp: ứng dụng HIS, cơ sở dữ liệu, máy chủ, mạng và bản sao lưu.
Không nên chỉ hỏi hệ thống có backup hay không. Cần xác định dữ liệu nào được sao lưu, tần suất ra sao, lưu ở đâu và quá trình khôi phục đã được kiểm thử chưa.
Hệ thống đáp ứng được tải và tình huống gián đoạn không?
Bệnh viện nên xem xét số lượng người dùng đồng thời, lưu lượng vào giờ cao điểm, thời gian phản hồi ở các bước quan trọng và khả năng mở rộng khi thêm cơ sở. Kế hoạch dự phòng cũng cần hướng dẫn cách tiếp nhận người bệnh khi mất mạng hoặc hệ thống tạm ngừng, cùng cách cập nhật dữ liệu sau khi hoạt động trở lại.
Kế hoạch chuyển đổi và hỗ trợ sau triển khai có rõ ràng?
Triển khai HIS thường liên quan đến làm sạch dữ liệu, chuyển đổi hồ sơ cũ, kiểm thử nghiệp vụ và đào tạo nhân viên. Nên thống nhất tiêu chí nghiệm thu theo quy trình thực tế, kế hoạch hỗ trợ sau khi đưa vào vận hành và đầu mối xử lý khi phát sinh lỗi.
HIS có thể triển khai trên Cloud không?
HIS có thể chạy trên hạ tầng tại chỗ, Cloud hoặc mô hình kết hợp. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào kiến trúc phần mềm, yêu cầu dữ liệu, năng lực đội CNTT, kết nối giữa các cơ sở và kế hoạch dự phòng của bệnh viện.
Hạ tầng tại chỗ
Bệnh viện chủ động quản lý máy chủ và môi trường vận hành, nhưng cần tự tính đến năng lực mở rộng, bảo trì, dự phòng và khôi phục sau sự cố. Mô hình này phù hợp hơn khi bệnh viện có yêu cầu hoặc nguồn lực nội bộ tương ứng.
Hạ tầng Cloud
Cloud có thể được cân nhắc khi bệnh viện cần mở rộng tài nguyên hoặc xây dựng kiến trúc dự phòng. Tuy vậy, cần đánh giá đồng thời hiệu năng, bảo mật, kết nối, sao lưu và trách nhiệm vận hành giữa nhà cung cấp HIS với nhà cung cấp hạ tầng.
Bizfly Cloud giới thiệu kiến trúc Multi-AZ và High Availability cho các hệ thống như HIS trên giải pháp Cloud cho doanh nghiệp. Bệnh viện có thể xem thêm thông tin về Cloud Server và Cloud Backup để đối chiếu các thành phần hạ tầng cần thiết. Phạm vi sao lưu, khôi phục và vận hành cần được xác nhận cụ thể theo kiến trúc thực tế.
Mô hình kết hợp
Mô hình kết hợp giữa hạ tầng tại chỗ và Cloud có thể phù hợp khi bệnh viện muốn duy trì một số hệ thống nội bộ nhưng cần thêm tài nguyên hoặc phương án dự phòng. Trước khi lựa chọn, cần xác định dữ liệu nào đặt ở từng môi trường, cách kết nối và cách kiểm soát truy cập giữa chúng.
Tổng đài AI Bizfly Cloud hỗ trợ tiếp nhận và chăm sóc người bệnh
HIS quản lý dữ liệu và nghiệp vụ bên trong bệnh viện; Tổng đài AI Bizfly Cloud có thể bổ sung một kênh tiếp nhận yêu cầu qua điện thoại. Với các câu hỏi hành chính lặp lại, hệ thống có thể tra cứu thông tin đã được bệnh viện phê duyệt, ghi nhận yêu cầu và chuyển tiếp khi cần nhân viên hỗ trợ.
Một số nghiệp vụ có thể cân nhắc gồm:
- Tra cứu thông tin: Trả lời câu hỏi về chuyên khoa, bác sĩ, giờ khám, quy trình và chi phí dựa trên nguồn thông tin được bệnh viện kiểm duyệt.
- Hỗ trợ lịch hẹn: Tiếp nhận yêu cầu đặt, đổi hoặc hủy lịch; xác nhận và nhắc lịch theo quy trình đã cấu hình.
- Ghi nhận và phân luồng yêu cầu: Tạo ticket, chuyển đúng bộ phận và cung cấp ngữ cảnh cuộc gọi để nhân viên tiếp tục xử lý.
- Theo dõi chất lượng cuộc gọi: Ghi âm, chuyển giọng nói thành văn bản và hỗ trợ đánh giá cuộc gọi theo bộ tiêu chí của bệnh viện.
Nếu kết nối với HIS hoặc hệ thống lịch hẹn, bệnh viện cần xác định rõ dữ liệu nào được phép đọc, dữ liệu nào được phép cập nhật và cách xử lý khi hệ thống nguồn không phản hồi. Các câu hỏi về triệu chứng, chẩn đoán hoặc điều trị cần được chuyển đến nhân viên y tế theo quy trình của cơ sở. Khả năng tích hợp phụ thuộc vào API, quyền truy cập và quy trình của từng bệnh viện.
Bệnh viện có thể tìm hiểu thêm về Tổng đài AI cho Bệnh viện – Phòng khám và cách ứng dụng Tổng đài AI trong y tế để đối chiếu nghiệp vụ và phạm vi tích hợp.
Câu hỏi thường gặp về HIS
Những thuật ngữ và yêu cầu triển khai HIS có thể khác nhau giữa bệnh viện và nhà cung cấp. Các câu trả lời dưới đây giúp làm rõ những câu hỏi thường gặp trước khi tìm hiểu giải pháp cụ thể.
HIS có phải là phần mềm quản lý bệnh viện không?
HIS thường được gọi là phần mềm quản lý bệnh viện, nhưng phạm vi đầy đủ hơn gồm quy trình, dữ liệu, người dùng, ứng dụng và hạ tầng. Chức năng cụ thể tùy theo sản phẩm và cách bệnh viện triển khai.
HIS có giống bệnh án điện tử EMR không?
Không hoàn toàn. HIS hỗ trợ nhiều quy trình của bệnh viện, còn EMR tập trung vào bệnh án điện tử. Hai hệ thống có thể được tích hợp hoặc một số chức năng EMR có thể nằm trong bộ sản phẩm của nhà cung cấp HIS.
HIS có kết nối được với LIS và RIS/PACS không?
Có thể, nếu các hệ thống có phương thức tích hợp phù hợp và bệnh viện thống nhất cách trao đổi dữ liệu. Cần làm rõ chiều trao đổi, cơ chế xử lý lỗi và trách nhiệm hỗ trợ khi đồng bộ thất bại.
Phòng khám nhỏ có cần HIS không?
Không phải cơ sở nào cũng cần cùng một phạm vi chức năng. Phòng khám nên dựa vào quy mô, nghiệp vụ và nhu cầu quản lý hồ sơ để lựa chọn phần mềm phù hợp, thay vì mặc định cần đầy đủ các phân hệ dành cho bệnh viện.
HIS có thể chạy trên Cloud không?
Có thể, nhưng cần đánh giá khả năng đáp ứng, bảo mật, kết nối và khôi phục dữ liệu theo thiết kế của toàn hệ thống. Việc sử dụng Cloud không tự động bảo đảm ứng dụng hoạt động liên tục nếu phương án dự phòng chưa được thiết kế tương ứng.
Kết luận
HIS là hệ thống thông tin hỗ trợ bệnh viện quản lý dữ liệu và phối hợp các quy trình từ tiếp nhận đến khám chữa bệnh, thanh toán và báo cáo. Khi lựa chọn HIS, bệnh viện nên đánh giá mức độ phù hợp với nghiệp vụ, khả năng kết nối với EMR, LIS và RIS/PACS, cùng yêu cầu về bảo mật, hạ tầng và vận hành. Nếu đang xây dựng phương án hạ tầng, có thể tham khảo giải pháp Cloud cho doanh nghiệp của Bizfly Cloud để đối chiếu với kiến trúc và nhu cầu thực tế.








