10 Thói quen giúp lập trình viên tiến bộ mỗi ngày
Giỏi lập trình không chỉ nằm ở số ngôn ngữ hay framework bạn biết. Cách bạn học, làm việc, giao tiếp và bảo vệ thời gian tập trung mới quyết định việc tiến bộ có đều đặn hay không.
Tôi - Bizfly Cloud từng có dịp trò chuyện với một số lập trình viên giỏi trong các hội nghị và những buổi gặp gỡ về công nghệ. Điều khiến tôi chú ý không phải họ biết bao nhiêu công cụ, mà là cách họ duy trì những thói quen rất nhỏ trong công việc hằng ngày.
Những thói quen dưới đây không biến một người mới thành chuyên gia sau vài tuần. Tuy nhiên, nếu được duy trì đủ lâu, chúng có thể giúp bạn viết code tốt hơn, học nhanh hơn và làm việc hiệu quả hơn.
1. Chia sẻ code công khai ở mức phù hớp
Chia sẻ code trên GitHub hoặc các cộng đồng lập trình giúp bạn nhận được phản hồi từ người khác, đồng thời hình thành thói quen viết code rõ ràng và có trách nhiệm hơn.
Khi biết người khác có thể đọc code của mình, bạn sẽ chú ý hơn đến cấu trúc thư mục, cách đặt tên, tài liệu hướng dẫn và những quyết định kỹ thuật trong dự án. Đây cũng là cách tạo portfolio thực tế thay vì chỉ liệt kê công nghệ trong CV.
Tuy nhiên, chia sẻ công khai không có nghĩa là đưa mọi đoạn code lên Internet. Không nên công khai mã nguồn thuộc về công ty, thông tin đăng nhập, khóa API, dữ liệu khách hàng hoặc các thành phần liên quan đến bảo mật.
Bạn có thể bắt đầu bằng một dự án cá nhân nhỏ, viết README rõ ràng, ghi lại các phiên bản thay đổi và tiếp nhận góp ý từ cộng đồng.
2. Sử dụng Command-line khi phù hợp
Command line đặc biệt hữu ích khi làm việc với Git, quản lý thư viện, xem log, kết nối máy chủ từ xa hoặc thực hiện những tác vụ lặp lại. Một câu lệnh có thể giúp bạn hoàn thành công việc nhanh và nhất quán hơn so với việc thực hiện thủ công qua nhiều cửa sổ giao diện.
Bạn không cần biến mình thành người chỉ sử dụng terminal. GUI vẫn rất hữu ích trong nhiều tình huống, nhất là khi cần quan sát trực quan hoặc xử lý những thao tác phức tạp.
Điều quan trọng là hiểu những công việc nào có thể thực hiện hiệu quả bằng command line. Hãy bắt đầu với các lệnh thường dùng trong hệ điều hành, Git, trình quản lý gói và công cụ bạn đang sử dụng. Khi gặp một thao tác phải lặp lại nhiều lần, hãy xem liệu có thể viết thành câu lệnh hoặc script hay không.
3. Đọc sách và tài liệu đều đặn
Công nghệ thay đổi nhanh, nhưng những kiến thức nền tảng như cấu trúc dữ liệu, hệ điều hành, cơ sở dữ liệu, mạng máy tính và tư duy giải quyết vấn đề vẫn có giá trị lâu dài.
Tôi vẫn thích đọc sách vì có thể chủ động điều chỉnh tốc độ, dừng lại ở những phần khó và quay lại xem khi cần. Tuy nhiên, sách không phải nguồn học duy nhất. Tài liệu chính thức, API documentation, README và mã nguồn của dự án cũng là những nguồn rất quan trọng với lập trình viên.
Bạn không nhất thiết phải đọc một cuốn sách mỗi tuần. Có thể bắt đầu bằng 20–30 phút mỗi ngày hoặc một chương nhỏ sau mỗi buổi làm việc. Điều quan trọng hơn tốc độ đọc là khả năng ghi lại điều đã học và thử áp dụng vào một vấn đề cụ thể.
4. Viết nhật kí làm việc
Viết nhật ký lập trình (hay ghi chép kỹ thuật - dev log) là thói quen giúp lập trình viên thành công
Nhật ký làm việc giúp bạn không phải xử lý lại cùng một vấn đề từ đầu mỗi lần gặp lỗi tương tự. Bạn có thể ghi lại:
- Vấn đề đã gặp
- Giả thuyết về nguyên nhân
- Những cách đã thử
- Kết quả sau mỗi lần thay đổi
- Bài học hoặc bước tiếp theo
Nhật ký không chỉ dùng để ghi lại thành tích. Những lần sửa lỗi thất bại, quyết định chưa tối ưu hoặc nguyên nhân khiến công việc bị chậm cũng là thông tin có giá trị.
Sau một thời gian, các ghi chép này giúp bạn nhìn lại quá trình tiến bộ của mình. Bạn sẽ biết mình thường mắc lỗi ở đâu, mất nhiều thời gian cho công việc nào và cần cải thiện kỹ năng gì.
5. Giao tiếp chủ động, ngắn gọn và rõ ràng
Lập trình viên không chỉ làm việc với code. Bạn còn phải trao đổi với khách hàng, quản lý sản phẩm, designer và các thành viên khác trong nhóm.
Email hay ứng dụng nhắn tin không phải lúc nào cũng là lựa chọn tệ. Vấn đề thường nằm ở cách trình bày thiếu bối cảnh, khiến người nhận phải hỏi lại nhiều lần.
Một tin nhắn công việc nên cho người đọc biết:
- Bạn đang xử lý vấn đề gì
- Bạn đã thử những cách nào
- Bạn cần người nhận hỗ trợ điều gì
- Khi nào cần phản hồi
Nếu vấn đề phức tạp và có nguy cơ kéo dài qua nhiều lượt tin nhắn, hãy chuyển sang cuộc gọi hoặc buổi trao đổi ngắn. Sau đó, nên tóm tắt lại quyết định và việc cần làm bằng văn bản để mọi người có cùng cách hiểu.
6. Luôn có một lịch trình cho mọi buổi họp
Một cuộc họp không có mục tiêu thường kết thúc bằng nhiều ý kiến nhưng không có quyết định rõ ràng. Trước mỗi buổi họp, hãy xác định ít nhất ba điều: lý do tổ chức, kết quả cần đạt được và những người thực sự cần tham gia.
Nếu là một buổi trao đổi kỹ thuật, bạn có thể chuẩn bị trước vấn đề, dữ liệu liên quan và một số phương án đang cân nhắc. Nếu chỉ muốn xin ý kiến, hãy nói rõ câu hỏi thay vì gửi lời mời quá chung chung.
Không phải mọi vấn đề đều cần một cuộc họp. Nhưng nếu đã tổ chức, hãy giúp người tham dự biết họ cần chuẩn bị gì và sau buổi họp ai sẽ chịu trách nhiệm cho bước tiếp theo.
Luôn có một lịch trình rõ ràng cho mọi buổi họp giúp lập trình viên quản lý thời gian hiệu quả
7. Tìm hiểu về Touch Typing
Touch typing là kỹ năng gõ bàn phím mà không phải liên tục nhìn xuống để tìm phím. Kỹ năng này giúp giảm gián đoạn khi viết code, đọc tài liệu hoặc nhập lệnh.
Mục tiêu không phải là chạy đua về tốc độ hay bắt buộc phải chuyển sang một kiểu bàn phím mới. QWERTY, Colemak hay bất kỳ bố cục nào đều có thể sử dụng nếu phù hợp với bạn.
Hãy ưu tiên độ chính xác trước tốc độ. Bạn có thể luyện 10–15 phút mỗi ngày, tập trung vào tư thế ngồi, cách đặt tay và thói quen không nhìn bàn phím. Khi gõ chính xác hơn, bạn sẽ tự nhiên tăng tốc mà không cần cố quá nhiều.
8. Sử dụng những công cụ tốt nhất
Editor, IDE, hệ điều hành, thiết bị, đường truyền mạng hay môi trường phát triển đều ảnh hưởng đến khả năng tập trung của bạn. Một công cụ không phù hợp có thể khiến những việc đơn giản trở nên mất thời gian.
Tuy nhiên, “công cụ tốt nhất” không nhất thiết là công cụ đắt nhất hoặc mới nhất. Đó là công cụ ổn định, phù hợp với công việc và không tạo thêm trở ngại không cần thiết.
Hãy quan sát những điểm khiến bạn thường xuyên bị gián đoạn. Nếu phải tìm lại cùng một lệnh, chờ môi trường phản hồi quá lâu hoặc chuyển đổi thủ công giữa nhiều công cụ, bạn có thể tối ưu từ những điểm đó trước.
Đừng thay đổi toàn bộ môi trường làm việc chỉ vì một công cụ đang được nhiều người nhắc đến. Công cụ chỉ có giá trị khi giải quyết được vấn đề thực tế của bạn.
9. Tránh bị sao nhãng
Lập trình viên rất dễ bị cuốn vào việc thử editor mới, framework mới, khóa học mới hoặc những công cụ được quảng cáo là có thể giải quyết mọi vấn đề.
Thử nghiệm là cần thiết, nhưng thay đổi công cụ liên tục có thể khiến bạn mất nhiều thời gian hơn thời gian tiết kiệm được. Trước khi cài một công cụ mới, hãy xác định rõ vấn đề nó cần giải quyết và cách bạn đánh giá kết quả.
Trong những nhiệm vụ cần tập trung cao, hãy chia công việc thành từng khoảng thời gian đủ dài để hoàn thành một phần rõ ràng. Đừng vừa sửa lỗi, vừa theo dõi thông báo, vừa chuyển qua lại giữa nhiều nội dung không liên quan.
10. "Làm chủ" các phím tắt và các thao tác lặp lại
Phím tắt giúp giảm những thao tác nhỏ nhưng xuất hiện hàng chục lần trong ngày. Bạn có thể bắt đầu với các phím tắt trong editor, trình duyệt, Git, terminal hoặc công cụ quản lý công việc.
Không cần học tất cả cùng lúc. Hãy chọn khoảng năm phím tắt phù hợp với công việc hiện tại, sử dụng chúng cho đến khi thành thói quen rồi mới học thêm.
Với những công việc lặp lại nhiều lần, hãy cân nhắc tạo snippet, alias, script hoặc quy trình tự động hóa đơn giản. Mỗi lần tiết kiệm được vài giây có thể không đáng kể, nhưng hiệu quả sẽ rõ hơn khi công việc đó diễn ra mỗi ngày.
Bonus: Tắt thông báo khi cần tập trung
Những vấn đề phức tạp thường cần một khoảng thời gian đủ dài để suy nghĩ liên tục. Một thông báo nhỏ cũng có thể khiến bạn rời khỏi mạch suy luận và mất thời gian để quay lại.
Bạn có thể bật chế độ không làm phiền trong thời gian viết code, phân tích lỗi hoặc review một thay đổi quan trọng. Các kênh khẩn cấp vẫn có thể được cho phép, còn email và tin nhắn thông thường nên được kiểm tra theo từng khoảng thời gian cố định.
Tắt thông báo không có nghĩa là biến mất khỏi mọi cuộc trao đổi. Đó là cách bảo vệ thời gian tập trung để hoàn thành công việc quan trọng trước.
Hãy chia sẻ thói quen của bạn ở phía dưới nhé?
Câu hỏi thường gặp
Có cần áp dụng cả 10 thói quen cùng lúc không?
Không. Bạn nên bắt đầu với hai hoặc ba thói quen phù hợp nhất với vấn đề hiện tại. Chẳng hạn, nếu thường xuyên quên cách xử lý lỗi, hãy bắt đầu viết nhật ký làm việc. Nếu dễ mất tập trung, hãy tắt thông báo và chia thời gian làm việc thành từng khoảng rõ ràng.
Lập trình viên mới nên bắt đầu từ thói quen nào?
Có thể bắt đầu bằng việc đọc tài liệu, ghi lại quá trình học, đặt câu hỏi khi chưa hiểu và chia sẻ những dự án nhỏ. Đây là các thói quen giúp bạn xây nền tảng mà không phụ thuộc vào một ngôn ngữ hoặc framework cụ thể.
Có bắt buộc phải dùng command line hoặc touch typing không?
Không. Đây là những kỹ năng hỗ trợ năng suất, không phải tiêu chí duy nhất quyết định một lập trình viên có thành công hay không. Khả năng hiểu vấn đề, viết giải pháp phù hợp, giao tiếp rõ ràng và liên tục học hỏi vẫn quan trọng hơn.
Kết luận
Một lập trình viên thành công không nhất thiết là người biết mọi công nghệ hoặc làm việc nhiều giờ nhất. Đó thường là người biết học đúng cách, tập trung vào vấn đề cần giải quyết, giao tiếp rõ ràng và liên tục cải thiện quy trình của mình.
Bạn không cần áp dụng toàn bộ những thói quen trên ngay lập tức. Hãy chọn một vài điều phù hợp với công việc hiện tại, duy trì trong vài tuần và quan sát kết quả trước khi tiếp tục mở rộng.
>> Có thể bạn quan tâm: 12 thủ thuật vô cùng hữu ích mà lập trình viên JavaScript cần biết
Nguồn: Bizfly Cloud chia sẻ
